హిమాలయ ప్రాంతంలో వరుసగా చోటుచేసుకుంటున్న ప్రకృతి విపత్తులు మరోసారి భారత్కు ఆందోళన కలిగించే అంశాన్ని తెరపైకి తీసుకొచ్చాయి. టిబెట్–నేపాల్ సరిహద్దు ప్రాంతంలో ఇటీవల సంభవించిన భారీ వరదలు, కొండచరియలు, హిమనదం కూలిపోవడంతో అనేక ప్రాంతాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. ఈ విపత్తులో 160 మందికి పైగా మరణించగా, వందలాది మంది గల్లంతయ్యారు. టిబెట్, నేపాల్ ప్రాంతాల్లో సహాయక చర్యలు కొనసాగుతున్నాయి. తాజా సమాచారం ప్రకారం ఈ వరదలకు ప్రధాన కారణం హిమనదంలోని మంచు, రాళ్ల భారీ భాగం కూలిపోవడమేనని శాస్త్రవేత్తల విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి. ([Reuters][1])
ఈ ఘటన నేపథ్యంలో టిబెట్లో చైనా నిర్మిస్తున్న ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్పై మళ్లీ చర్చ మొదలైంది. యార్లుంగ్ సాంగ్పో నదిపై నిర్మిస్తున్న ఈ మెగా ప్రాజెక్ట్ను భారత్లోకి ప్రవేశించిన తర్వాత బ్రహ్మపుత్ర నదిగా పిలుస్తారు. చైనా ప్రాజెక్ట్ వల్ల భవిష్యత్తులో నీటి ప్రవాహం, పర్యావరణం, భద్రత, భూకంపాల ప్రభావం వంటి అంశాలపై భారత్లో ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
60,000 మెగావాట్ల భారీ ప్రాజెక్ట్
చైనా టిబెట్లోని యార్లుంగ్ సాంగ్పో నదిపై భారీ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ నిర్మిస్తోంది. దీనిని సాధారణంగా మెడోగ్ (Medog) హైడ్రోపవర్ ప్రాజెక్ట్గా పేర్కొంటున్నారు. చైనా అధికారికంగా 2025లో ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించింది. ప్రాజెక్ట్ పూర్తయితే సుమారు 60,000 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఉండే అవకాశం ఉంది. ([DW News][2])
ఈ ప్రాజెక్ట్ యార్లుంగ్ సాంగ్పో నది భారీ మలుపు తిరిగే ప్రాంతంలో, భారత్లోని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ సరిహద్దుకు సమీపంలో నిర్మితమవుతోంది. నదిలోని భారీ ఎత్తు తేడాను ఉపయోగించుకుని విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయాలన్నది చైనా ప్రణాళిక.
చైనా అంచనాల ప్రకారం ఈ ప్రాజెక్ట్ నుంచి సంవత్సరానికి 300 బిలియన్ కిలోవాట్ గంటలకు పైగా విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసే అవకాశం ఉంది. ప్రాజెక్ట్ వ్యయం సుమారు 167 బిలియన్ డాలర్లుగా వివిధ నివేదికల్లో పేర్కొంటున్నారు. ([India Today][3])
ఎందుకు ‘వాటర్ బాంబ్’ అనే మాట?
ఈ ప్రాజెక్ట్ పరిమాణం, నిర్మాణ ప్రాంతం, నదిపై దాని ప్రభావం కారణంగా కొందరు నిపుణులు తీవ్ర ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు. అయితే ‘వాటర్ బాంబ్’ అనేది అధికారికంగా ప్రాజెక్ట్కు పెట్టిన పేరు కాదు. భారీ నీటి నిల్వ లేదా నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించే నిర్మాణం భూకంపం లేదా ఇతర విపత్తుల కారణంగా దెబ్బతింటే దిగువ ప్రాంతాలపై భారీ ప్రభావం ఉండొచ్చనే భయాన్ని సూచించేందుకు ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు.
బ్రహ్మపుత్ర నది భారత్లోకి ప్రవేశించిన తర్వాత అరుణాచల్ ప్రదేశ్, అసోం మీదుగా ప్రవహించి చివరకు బంగ్లాదేశ్లోకి వెళ్తుంది. అందువల్ల టిబెట్లో నదిపై నిర్మించే భారీ ప్రాజెక్ట్కు సంబంధించి దిగువన ఉన్న దేశాలైన భారత్, బంగ్లాదేశ్లలో నీటి ప్రవాహంపై ఆందోళనలు సహజంగానే ఉన్నాయి.
భూకంప ముప్పే ప్రధాన ఆందోళన
హిమాలయ ప్రాంతం ప్రపంచంలోని అత్యంత చురుకైన భూకంప ప్రాంతాల్లో ఒకటి. ఇలాంటి ప్రాంతంలో భారీ ఆనకట్ట నిర్మాణం చేపట్టడం వల్ల భద్రతకు సంబంధించిన ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.
ముఖ్యంగా 2026లో వెలుగులోకి వచ్చిన చైనా భూగర్భ శాస్త్రవేత్తల అధ్యయనం ఈ చర్చకు మరింత ప్రాధాన్యత తీసుకొచ్చింది. మెడోగ్ ప్రాజెక్ట్ ప్రాంతం కింద యాక్టివ్ ఫాల్ట్ లైన్ ఉన్నట్లు అధ్యయనం గుర్తించినట్టు నివేదికలు వెల్లడించాయి. భూమి లోపలి శిలా పొరల్లో కదలికలు జరిగే ప్రాంతాలను యాక్టివ్ ఫాల్ట్ జోన్లుగా పరిగణిస్తారు. ([India Today][3])
అయితే యాక్టివ్ ఫాల్ట్ ఉన్నంత మాత్రాన ఆనకట్ట తప్పకుండా ప్రమాదానికి గురవుతుందని అర్థం కాదు. భారీ ఇంజినీరింగ్ ప్రాజెక్టుల్లో భూకంపాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని డిజైన్, నిర్మాణం, పర్యవేక్షణ చేపట్టడం కీలకం. అందువల్ల ఈ అంశంపై శాస్త్రీయంగా ప్రమాద అంచనా, నిర్మాణ ప్రమాణాలు, భద్రతా వ్యవస్థలు వంటి వివరాలు అత్యంత ముఖ్యమైనవి.
భారత్కు నిజంగా ఎలాంటి ముప్పు?
భారత్కు సంబంధించిన ప్రధాన ఆందోళన మూడు అంశాల చుట్టూ తిరుగుతోంది.
మొదటిది – నీటి ప్రవాహం. బ్రహ్మపుత్ర నదిపై భారీ స్థాయిలో నీటి నియంత్రణ సామర్థ్యం ఏర్పడితే దిగువన ఉన్న ప్రాంతాల్లో సహజ నీటి ప్రవాహంపై ప్రభావం పడుతుందనే భయం ఉంది.
రెండోది – ఆకస్మిక నీటి విడుదల. ఆనకట్ట నిర్వహణలో భారీ మొత్తంలో నీటిని ఒక్కసారిగా విడుదల చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడితే దిగువ ప్రాంతాల్లో నీటి మట్టాలు వేగంగా పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ఇది తప్పనిసరిగా జరుగుతుందని చెప్పడానికి ఆధారాలు లేవు; ఆనకట్ట నిర్వహణ విధానాలపై ఇది ఆధారపడి ఉంటుంది.
మూడోది – భూకంపం లేదా ఇతర ప్రకృతి విపత్తులు. భారీ భూకంపం, కొండచరియలు, హిమనదాల కూలిపోవడం వంటి ఘటనలు నది ప్రవాహాన్ని ప్రభావితం చేస్తే ఆనకట్ట భద్రతపై ప్రశ్నలు తలెత్తవచ్చు. ప్రస్తుత నేపథ్యంతో ఈ అంశమే నిపుణుల చర్చలో ముఖ్యంగా మారింది.
నీటిని చైనా ఆయుధంగా ఉపయోగిస్తుందా?
బ్రహ్మపుత్ర నదిపై చైనా భారీ ప్రాజెక్ట్ నిర్మిస్తుండటంతో భారత్లో మరో ప్రశ్న కూడా వినిపిస్తోంది. భవిష్యత్తులో చైనా నదీ జలాలను రాజకీయ లేదా వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించగలదా అనేదే అది.
సాంకేతికంగా ఒక నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించడం ద్వారా నీటి ప్రవాహాన్ని కొంతమేర నియంత్రించే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ఒక దేశం ఉద్దేశపూర్వకంగా నీటిని పూర్తిగా నిలిపివేయడం లేదా ఒక్కసారిగా భారీ వరదను సృష్టించడం వంటి వాదనలకు ప్రత్యేక ఆధారాలు అవసరం. కాబట్టి ఈ అంశాన్ని వాస్తవాలు, నీటి నిర్వహణ ఒప్పందాలు, ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ విధానాల ఆధారంగా మాత్రమే అంచనా వేయాలి.
భారత్ ఎందుకు అప్రమత్తంగా ఉంది?
బ్రహ్మపుత్ర నది ఈశాన్య భారతదేశానికి అత్యంత కీలకమైన నదుల్లో ఒకటి. వ్యవసాయం, తాగునీరు, జలవిద్యుత్, జీవవైవిధ్యం, స్థానిక ప్రజల జీవన విధానంతో ఈ నది ముడిపడి ఉంది.
అందువల్ల ఎగువ ప్రాంతంలో నదిపై భారీ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణం జరుగుతున్నప్పుడు దిగువన ఉన్న భారత్కు నీటి ప్రవాహంపై సరైన సమాచారం, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, వరద నిర్వహణ, డేటా భాగస్వామ్యం వంటి అంశాలు కీలకంగా మారతాయి.
భారత్ గతంలోనూ చైనాతో నదీ జలాలపై పారదర్శకత, వరద సమయంలో డేటా పంచుకోవడం వంటి అంశాలను ప్రస్తావించింది. ఈ నేపథ్యంలో మెడోగ్ ప్రాజెక్ట్పై భారత పరిశీలన కొనసాగుతోంది.
నేపాల్ వరదలతో ఈ చర్చ ఎందుకు వేడెక్కింది?
ఇటీవల నేపాల్–టిబెట్ సరిహద్దులో జరిగిన ఘోర వరదలకు మెడోగ్ డ్యామ్ కారణమని చెప్పడానికి ప్రస్తుతం ఆధారాలు లేవు. తాజా శాస్త్రీయ విశ్లేషణల ప్రకారం ఆ విపత్తుకు హిమనదంలోని మంచు, రాళ్ల భారీ భాగం కూలిపోవడం కారణంగా ఆకస్మిక వరదలు సంభవించాయి. US Geological Survey విశ్లేషణలో కూడా ముందుగా భూకంపం సంభవించిందనే అంచనాకు మద్దతు లభించలేదని నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. ([The Guardian][4])
అయితే ఈ ఘటన హిమాలయ ప్రాంతం ఎంత సున్నితమైనదో మరోసారి చూపించింది. హిమనదాలు, కొండచరియలు, భూకంపాలు, భారీ వర్షాలు వంటి అనేక ప్రమాదాలు ఒకదానితో మరొకటి ముడిపడి ఉంటాయి. అందుకే ఇలాంటి ప్రాంతాల్లో నిర్మించే భారీ ప్రాజెక్టుల భద్రతపై శాస్త్రీయ అధ్యయనాలు నిరంతరం కొనసాగాల్సిన అవసరం ఉంది.
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్
చైనా చేపట్టిన ఈ ప్రాజెక్ట్ పూర్తయితే ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్గా నిలిచే అవకాశం ఉంది. చైనాలోనే ఉన్న త్రీ గోర్జెస్ డ్యామ్ కంటే దీని విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉండనుంది. చైనా ప్రధాన లక్ష్యం భారీ స్థాయిలో పునరుత్పాదక విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయడం, టిబెట్లోని నదీ ప్రవాహాన్ని ఉపయోగించుకోవడం.
అయితే ఇంత భారీ ప్రాజెక్ట్ వల్ల పర్యావరణం, స్థానిక జీవవైవిధ్యం, భౌగోళిక స్థిరత్వం, దిగువ దేశాల నీటి భద్రత వంటి అంశాలపై ప్రశ్నలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.
ముగింపు
చైనా నిర్మిస్తున్న మెడోగ్ హైడ్రోపవర్ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశానికి సమీపంలో ఉండటంతో ఇది కేవలం విద్యుత్ ప్రాజెక్ట్గా కాకుండా నీటి భద్రత, పర్యావరణం, భూకంప ముప్పు, వ్యూహాత్మక భద్రత వంటి అనేక కోణాల్లో ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
ఇటీవల నేపాల్–టిబెట్ సరిహద్దులో సంభవించిన ఘోర వరదలు ఈ ప్రాంతంలోని ప్రకృతి ప్రమాదాలను మరోసారి బయటపెట్టాయి. అయితే ఆ వరదలకు మెడోగ్ డ్యామ్ కారణమని చెప్పడం ప్రస్తుతం సరైనది కాదు. అదే సమయంలో చైనా ప్రాజెక్ట్ ప్రాంతంలో యాక్టివ్ ఫాల్ట్కు సంబంధించిన అధ్యయనాలు వెలుగులోకి రావడం వల్ల ఆనకట్ట భద్రతపై ప్రశ్నలు మరింత పెరిగాయి. ([India Today][3])
అందువల్ల భారత్కు ఇప్పుడు అత్యంత అవసరమైనది భయాందోళనల కంటే శాస్త్రీయ సమాచారం, నదీ జలాల డేటా, ముందస్తు వరద హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, సరిహద్దు దేశాల మధ్య పారదర్శకత, ఈశాన్య రాష్ట్రాల విపత్తు నిర్వహణ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం. చైనా మెగా డ్యామ్ భవిష్యత్తులో ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుందో ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణం, నిర్వహణ, భౌగోళిక పరిస్థితులు, నదీ ప్రవాహంపై లభించే తాజా డేటా ఆధారంగానే అంచనా వేయాల్సి ఉంటుంది.
Leave a Reply